Wchodzisz i wiesz

Sprawdź swoją wiedzę w najbardziej podchwytliwych przypadkach pisowni "ch" i "h" w języku polskim. Tylko prawdziwi mistrzowie ortografii poradzą sobie z tym wyzwaniem Weronika Papiernik

Mediana wynagrodzeń miesięcznych w gospodarce narodowej w lipcu 2025 roku wyniosła 7246,64 złotego brutto i była niższa o 18,3 procent od przeciętnego wynagrodzenia brutto - podał Główny Urząd Statystyczny.

Jak informuje „Rzeczpospolita”, w styczniu lub lutym 2026 r. w Centre for Human Drug Research w Holandii rozpocznie się etap badań, w którym weźmie udział około 40 zdrowych dorosłych ochotników. Przedmiotem testów ma być innowacyjny preparat biotechnologiczny, mający na celu ochronę przed skutkami zażycia fentanylu.

Badania wspierał Departament Obrony USA

Preparat miał powstać dzięki badaniom, które wspierał finansowo m.in. Departament Obrony USA. Ma być odpowiedzią na zatrważające amerykańskie dane wskazujące, że w 2023 r. aż 70 procent zgonów wywołanych przedawkowaniem narkotyków, spowodowane było przez fentanyl.

Zobacz także: Nestle wycofuje żywność dla niemowląt. Ostrzeżenie GIS

Środek ten jest wykorzystywany w medycynie jako silny lek przeciwbólowy, ale stosowany poza kontrolą staje się śmiertelnym zagrożeniem, ponieważ ma działanie około 100 razy silniejsze od morfiny. Z tego też powodu wystarczy minimalny błąd w dawkowaniu (ok. 2 miligramy), by zamiast efektu odurzenia, doprowadzić do śmierci.

Naukowcy wykorzystali bakterię E coli

Badacze z nowojorskiej firmy biotechnologicznej ARMR Sciences chcą działać prewencyjnie za pomocą szczepionki, która ma „neutralizować” działanie fentanylu w organizmie.

Idea jest podobna jak w przypadku wdrażania wielu innych szczepionek – opiera się na podniesieniu odporności organizmu na konkretny środek.

Zobacz także: Tak walczą z otyłością u dzieci. Reklamy śmieciowego jedzenia tylko po 21

„Ponieważ fentanyl sam w sobie nie wywołuje reakcji immunologicznej, badacze połączyli cząsteczkę przypominającą narkotyk z białkiem nośnikowym (CRM197 – dezaktywowaną toksyną błoniczą) oraz adiuwantem dmLT pochodzącym z bakterii E. coli. Taka konstrukcja stymuluje organizm do produkcji specyficznych przeciwciał” – można przeczytać w serwisie cyfrowa.rp.pl.

Rok antyfentanylowej ochrony dla organizmu

Wytwarzane przeciwciała wiążą ze sobą cząsteczki fentanylu, zanim dotrą one do mózgu, wywołując efekt „haju”. Jak podkreślają naukowcy, chroni to też przede wszystkim przed tzw. depresją oddechową, która bezpośrednio przyczynia się do śmierci.

Badania przeprowadzone na zwierzętach udowodniły, że ochrona antyfentanylowa utrzymuje się u nich przez co najmniej 20 tygodni. Uwzględniając metabolizm człowieka może to oznaczać nawet rok ochrony po przyjęciu preparatu.

Zobacz także: Ułatwienie dla pacjentów. Będą nowe bezpłatne szczepienia w aptekach.

Pozostaje tylko pytanie kto z tej szczepionki będzie jeszcze korzystał. Uzależnieni od narkotyków, nie będą szukali ochrony przed fentanylem, który świadomie stosują. Osoby nieuzależnione nie będą tego medykamentu potrzebować w ogóle.

Samorządy ostrzegają i instruują mieszkańców, ale wciąż sporo osób nie wie co z choinką począć i porzuca je nawet przy chodnikach. Tymczasem sprawa wcale nie jest skomplikowana i drzewka można się szybko i legalnie pozbyć, choć należy pamiętać o spełnieniu kilku warunków.

Po wtorkowych doniesieniach o potencjalnym przejęciu InPostu przez konsorcjum składające się z funduszy private equity, kurs akcji eksplodował. Środowy poranek przynosi delikatną korektę, ale wycena spółki wciąż utrzymuje się w okolicy 7 mld euro.

Komputery kwantowe obiecują rewolucję w obliczeniach – od projektowania nowych leków po symulacje złożonych procesów fizycznych. Problem w tym, że aby spełnić te obietnice, muszą urosnąć z dzisiejszych prototypów do maszyn zawierających setki tysięcy, a nawet miliony kubitów. Najnowsze badania pokazują jednak, że kluczem do tej skali może być… urządzenie mniejsze niż setna część ludzkiego włosa. Patryk Rozmus

Każdego dnia publikujemy setki tekstów, nasza strona zmienia się bardzo dynamicznie. W tym miejscu zbieramy najważniejsze wiadomości dnia.

7 stycznia 2026 roku wchodzą w życie przepisy umożliwiające fiskusowi przywrócenie terminu na zgłoszenie spadku lub darowizny w rodzinie. Dotyczy to zwolnienia podatkowego przysługującego najbliższym krewnym, takim jak małżonkowie, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie czy rodzeństwo.

Według źródeł, urzędnik zgubił smartfon na lotnisku w Szanghaju 3 listopada ubiegłego roku, gdy wyjmował przedmioty z bagażu podręcznego podczas kontroli. O tym, że stracił urządzenie, zdał sobie sprawę trzy dni później, ale nie mógł go zlokalizować. Do tego zdalne zablokowanie telefonu lub usunięcie danych z niego również nie było możliwe, ponieważ znajdował się on poza zasięgiem.

Agencja Yonhap podała, że na smartfonie, którego dotąd nie odzyskano, znajdowały się nazwiska i dane kontaktowe pracowników wydziału bezpieczeństwa jądrowego Urzędu Dozoru Jądrowego. Organ odpowiada za ochronę materiałów jądrowych w krajowych obiektach energetycznych, ma zapobiegać atakom terrorystycznym i kradzieży materiałów rozszczepialnych. Dane jego pracowników nie są upubliczniane.

Urząd nadzorujący sektor nuklearny, który zgłosił incydent Japońskiej Komisji Ochrony Danych Osobowych, przyznał, że „nie może wykluczyć możliwości wycieku informacji”. Na chwilę obecną nie ma jednak żadnych oznak, że urządzenie zostało użyte niezgodnie z przeznaczeniem.

Telefony pod kontrolą

Zgodnie w przepisami pracownicy, którym wydano telefony, muszą mieć je zawsze przy sobie, nawet podczas podróży zagranicznych, ponieważ w razie nagłego wypadku muszą być pod telefonem. Urząd przekazał, że zostaną podjęte działania mające na celu zapobieżenie ponownemu wystąpieniu tego typu incydentu. Przepisy dotyczącego zabierania smartfonów w podróże zagraniczne zostaną natomiast dokładnie zbadane i ewentualnie znowelizowane.

W ostatnich tygodniach nasila się napięcie między Chinami i Japonią. Wywołała go wypowiedź premier Sanae Takaichi w listopadzie ubiegłego roku, która nie wykluczyła zaangażowania Tokio, w przypadku eskalacji konfliktu w Cieśninie Tajwańskiej. Pekin od lat prowokuje i grozi zajęciem Tajwanu, który uważa za „zbuntowaną prowincję”.

Chińskie władze natychmiast ogłosiły wprowadzenie zakazu eksportu do Japonii technologii i materiałów podwójnego zastosowania. Są to produkty i technologie, które mogą być wykorzystywane zarówno w celach cywilnych, jak i wojskowych. Zakaz obejmuje też newralgiczne w światowym handlu niektóre pierwiastki ziem rzadkich. Metale te wykorzystywane są między innymi do produkcji dronów i mikroprocesorów.

Konflikt Chiny-Japonia z Tajwanem w tle

Pekin zapowiedział również pociągnięcie do odpowiedzialności prawnej wszelkich organizacji i osób z państw trzecich, które spróbują przekazać Japonii objęte sankcjami chińskie produkty.

Uzasadniając decyzję, rzecznik resortu handlu w Pekinie oświadczył, że słowa premierki Japonii „stanowią brutalną ingerencję w wewnętrzne sprawy Chin i poważne naruszenie zasady jednych Chin”, a skutki tych wypowiedzi są „wyjątkowo szkodliwe”, co zmusiło władze do podjęcia działań w celu ochrony bezpieczeństwa narodowego. Rzecznik japońskiego rządu działania Pekinu uznał za niedopuszczalne i „godne ubolewania”.

 

Chiny wprowadziły również zakaz importu japońskich owoców morza, do tego obywatele tego kraju odwołali co najmniej pół miliona podróży do Japonii.

Czytaj także: Sankcje Chin na tajwańskich urzędników. „Będą ścigani do końca życia”

Do zdarzenia doszło 7 stycznia na terenie gminy Płońsk. Na niestrzeżonym przejeździe kolejowym w Krępicy doszło do zderzenia koparki z szynobusem. Jak wynika z dotychczasowych ustaleń służb, szynobusem podróżowało 10 pasażerów oraz dwie osoby z obsługi.

– W wyniku zdarzenia zginął kierowca koparki. Łącznie mamy sześć osób rannych. Wszystkie zostały przekazane zespołom ratownictwa medycznego. W tej chwili działania polegają na zabezpieczeniu miejsca zdarzenia, spisywaniu wszelkich danych i przede wszystkim na wyjaśnianiu przyczyn oraz okoliczności tego wypadku – powiedział w rozmowie z TVP Info Karol Kroć, rzecznik prasowy Mazowieckiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.

Rzecznik został również zapytany o to, jak długo mogą potrwać działania służb na miejscu zdarzenia.

– W tej chwili trudno jest oszacować czas niezbędny do wyjaśnienia okoliczności i zebrania wszystkich danych, m.in. ze względu na trudne warunki atmosferyczne. Służby na bieżąco wymieniają się informacjami, aby jak najszybciej przywrócić ruch w tym rejonie – dodał Kroć.

Czytaj też: Potrącił 14-latka i uciekł. Jest akt oskarżenia w sprawie kierowcy busa

Europa debatuje o niskiej dzietności, starzejących się społeczeństwach i „kryzysie demograficznym Zachodu”. Tymczasem największa zmiana ludnościowa na świecie zachodzi gdzie indziej – i w znacznej mierze pozostaje poza polem widzenia polityków oraz mediów. Afryka, której populacja podwoiła się (!) w ciągu ostatnich 30 lat, zmierza ku kolejnemu podwojeniu do połowy stulecia. Skutki tej dynamiki są już widoczne – od bezpieczeństwa żywnościowego po migrację – i będą miały bezpośredni wpływ na Europę.

Domy na cmentarzach

Na obrzeżach Bużumbury, dawnej stolicy Burundi, nowe domy powstają tam, gdzie jeszcze niedawno były cmentarze. Często nie ma czasu, pieniędzy i energii, by przenosić wszystkie szczątki. Jest za to potrzeba, by… mieszkać. Gdziekolwiek. 

Pod względem gęstości zaludnienia Burundi ustępuje globalnie tylko kilku krajom – m.in. Bangladeszowi, Tajwanowi i sąsiedniej Rwandzie. To jednak nie sama liczba ludzi jest tu kluczowa, lecz tempo zmian. Afryka w ciągu stulecia zwiększyła populację dziesięciokrotnie. Region Wielkich Jezior – od Kenii po Kongo – przyciąga ludzi dzięki opadom i łagodniejszemu klimatowi. Burundi leży w samym jego środku.

Czytaj też: Śmiertelny wypadek na przejeździe. Nie żyje kierowca koparki

I choć samo Burundi uchodzi za kraj niemal całkowicie wiejski, klasyczne podziały coraz słabiej opisują rzeczywistość. Większość mieszkańców nadal żyje na wzgórzach, uprawiając banany, maniok, fasolę i kukurydzę na stromych, podatnych na erozję zboczach. Ziemia jest zagospodarowana niemal w całości – pola wciskają się między domy, wzdłuż dróg, na skrajach dolin.

Według projektu Africapolis, wspieranego przez OECD, obszar uznaje się za miejski, jeśli liczy co najmniej 10 tys. mieszkańców i ma zwartą zabudowę. Zgodnie z tą definicją już dziś 78 proc. Burundyjczyków żyje w obszarach „miejskich”. Do połowy wieku znaczna część kraju może stać się jedną, ciągłą aglomeracją. W praktyce oznacza to rozległą strefę pośrednią – ani typową wieś, ani miasto w klasycznym sensie.

Rolnictwo pod presją

Najpoważniejszym skutkiem zagęszczenia jest problem wyżywienia rosnącej populacji. Teoretycznie większa presja na ziemię sprzyja innowacjom. W północnych regionach kraju widać przykłady intensyfikacji upraw: tarasy przeciwerozyjne, nawadnianie, poprawę jakości gleby. Dzięki temu niektórzy rolnicy są w stanie zbierać plony kilka razy w roku.

Te przypadki pozostają jednak wyjątkiem. Dane Światowego Programu Żywnościowego pokazują, że odsetek gospodarstw dotkniętych brakiem bezpieczeństwa żywnościowego wzrósł z 28 proc. w 2008 roku do 41 proc. w 2023. Około połowa dzieci cierpi na zahamowanie wzrostu. Pola nie są już odłogowane, a plony od lat pozostają na podobnym poziomie.

Choć nawozy są dotowane, ich dystrybucja – prowadzona przez jednego operatora – bywa opóźniona. Nawet przy lepszym dostępie do środków produkcji skala problemu pozostaje ogromna: 78 proc. rolników posiada mniej niż 0,25 hektara ziemi. To powierzchnia zbyt mała, by utrzymać wielodzietną rodzinę. Do 2050 roku Burundi będzie musiało wyżywić dodatkowe 10 mln ludzi.

Społeczeństwo w przebudowie

Rząd liczy na szybki spadek dzietności – z około pięciu dzieci na kobietę dziś do trzech w 2040 roku. Trendy w regionie dają pewne podstawy do ostrożnego optymizmu: Rwanda zeszła już do 3,7, Kenia do 3,2. W Burundi rośnie zainteresowanie antykoncepcją, zwłaszcza wśród młodszych kobiet.

Eksperci podkreślają jednak, że sama dostępność środków nie wystarczy. Kluczowe są inwestycje w edukację dziewcząt oraz opiekę zdrowotną, które zwiększają szanse dzieci na dożycie dorosłości i zmniejszają presję na wielodzietność. Bez tego zmiana demograficzna może okazać się zbyt wolna, by nadążyć za wzrostem populacji.

Czytaj też: Program nuklearny Japonii zagrożony? Zaginął telefon z tajnymi danymi

Zagęszczenie wpływa nie tylko na rolnictwo, lecz także na relacje społeczne. Tradycyjne źródła prestiżu – ziemia, bydło, liczne potomstwo – tracą znaczenie, bo stają się trudno dostępne. Narastają konflikty rodzinne i sąsiedzkie, a spory o grunty coraz częściej trafiają do sądów. Codzienne życie ulega monetyzacji: to, co dawniej opierało się na wymianie i wzajemnej pomocy, dziś coraz częściej wymaga gotówki.

Jak to się ma do Europy?

Według prognoz ONZ Afryka liczy dziś około 1,5 mld mieszkańców. Do 2084 roku ma ich być 3,5 mld. Oznacza to, że zdecydowana większość globalnego przyrostu ludności w XXI wieku przypadnie na jeden kontynent.

Afrykański boom demograficzny bezpośrednio przekłada się na migrację. Ponad jedna trzecia Afrykanów deklaruje chęć opuszczenia kontynentu. W grupie wiekowej 18–24 lata – ponad połowa. Europa jest jednym z głównych kierunków.

W latach 2015–2016 do UE napływało około 1,2 mln osób ubiegających się o azyl rocznie. Po pandemii liczby znów rosną – w latach 2022–2024 było to łącznie około 3 mln osób. Coraz większy odsetek migrantów pochodzi z Afryki. Według Eurostatu w 2023 roku na terenie UE przebywało nielegalnie około 1,3 mln osób.

Prognozy ONZ mówią, że już do 2045 roku w Afryce Północnej, Zachodniej i w Azji Zachodniej przybędzie 736 mln ludzi. Gdyby nawet jedna trzecia z nich próbowała dostać się do UE, oznaczałoby to napływ rzędu 12 mln migrantów rocznie – dziesięciokrotnie więcej niż w czasie kryzysu z 2015 roku. Tymczasem europejscy demografowie zakładają w prognozach „bazowych” migrację netto na poziomie zaledwie 1,2 mln osób rocznie.

Niż lepszy niż wyż

Historia pokazuje, że szybki spadek dzietności jest możliwy. Korea Południowa obniżyła liczbę urodzeń z pięciu do dwóch dzieci na kobietę w ciągu 20 lat dzięki konsekwentnym programom planowania rodziny, wspieranym m.in. przez Szwecję i USA. W Afryce podobne efekty – choć na mniejszą skalę – osiągnęły m.in. Rwanda, Etiopia i Malawi.

Aż 45 krajów afrykańskich deklaruje dziś polityki na rzecz obniżenia dzietności. Problemem nie jest brak woli, lecz brak środków, edukacji i stabilnego wsparcia. Programy planowania rodziny – tanie w porównaniu z kosztami kryzysów migracyjnych – pozostają na marginesie europejskiej pomocy rozwojowej, zdominowanej przez interesy handlowe i krótkoterminowe cele polityczne.

Unia, choć jeszcze tego nie wie, ma problem. Bez realnego wsparcia dla edukacji kobiet, opieki zdrowotnej i dobrowolnego planowania rodziny w Afryce, demografia pozostanie siłą destabilizującą – zarówno na południu, jak i na północy Morza Śródziemnego.

To, co dzieje się w Burundi, powinno być ostrzeżeniem. Ostatecznym dowodem na to, że cały proces nie jest tylko abstrakcyjną statystyką, lecz jednym z kluczowych wyzwań politycznych XXI wieku.potraktować ten proces jako abstrakcyjną statystykę, czy jako jedno z kluczowych wyzwań politycznych XXI wieku.

Czytaj też: Autobus runął do głębokiego wąwozu. Jest wiele ofiar

Obfite opady śniegu i mróz sprawiły, że niektóre szkoły w Polsce zostały zmuszone do odwołania lekcji lub wprowadzenia nauczania zdalnego. Powołują się na przepisy, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa uczniów. Agnieszka Maj

Podopieczni Ljubomira Travicy w Hali Sportowej Częstochowa mieli przypieczętować awans do 1/8 finału Pucharu Challenge, gdzie już czekał zespół Conqueridor Valencia. Rywale nie zamierzali jednak tanio sprzedać skóry.

Początek wtorkowego spotkania należał do gospodarzy, choć goście szybko odrobili stratę, a potem zaczęła się walka punkt za punkt. W końcówce trzy piłki setowe mieli częstochowianie, ale nie wykorzystali żadnej z nich. Swoją szansę zwietrzyli za to rywale, którzy dość niespodziewanie wygrali premierową odsłonę 24:26.

Norwid wyraźnie podrażniony takim stanem rzeczy w drugiej partii szybko wyszedł na prowadzenie i kontrolował przebieg gry. Ostatecznie gospodarze wygrali 25:16 i wyrównali stan meczu.

Częstochowianie nie zwalniali tempa i w trzeciej odsłonie zdobywali punkty seriami. Słoweński zespół był wyraźnie pogubiony, co ułatwiało grę Steam Hemarpol Politechnice, która wygrała zdecydowanie 25:17.

OK i-Vent Maribor nie składał broni i punktował przy swojej zagrywce. Dopiero w połowie czwartego seta gospodarze przejęli inicjatywę i powiększali przewagę, wygrywając ostatecznie 25:17 i cały mecz 3:1.

Steam Hemarpol Politechnika Częstochowa – OK i-Vent Maribor 3:1
(24:26, 25:16, 25:17, 25:17)

Steam Hemarpol Politechnika Częstochowa: Luciano De Cecco, Milad Ebadipour, Daniel Popiela, Patrik Indra, Bartłomiej Lipiński, Damian Radziwon, Bartosz Makoś (libero) oraz Jakub Kiedos, Tomasz Kowalski, Samuel Jeanlys, Artur Sługocki.

Ok i-Vent Maribor: Nejc Kozar, Ziga Donik, Tai Dezman, Carlos Santana, Bryan Martinez, Timotej Vodousek, Maj Skorc (libero) oraz Jan Hribernik (libero), Ziga Kastelić, Liam Klinger, Jakob Breznik.

Źródło: własne, KS Norwid Częstochowa

Hitowy polski serial kryminalny "Nieobecni" powraca na antenę z nową, poruszającą historią. W drugim sezonie serialu twórcy obiecują "wciągające śledztwo, rodzinne tajemnice i dramaty trzymające w napięciu do ostatniej minuty". Już dziś widzowie zobaczą premierowo od razu dwa odcinki. Gdzie i o której godzinie? Piotr Kozłowski

Nowa generacja chipów znajduje się w fazie pełnej produkcji - przekazał Jensen Huang, dyrektor generalny firmy Nvidia. Układy Rubin mają mieć pięciokrotnie wyższą moc obliczeniową. Również konkurencja zaprezentowała swoje nowe produkty na targach w Las Vegas.

Lód otaczający rosyjskie zakłady Arctic LNG 2 stał się zbyt gruby dla większości gazowców. Obecnie Rosja dysponuje tylko jedną jednostką zdolną do poruszania się w lodzie o grubości powyżej 3 metrów, a prognozy przewidują spadki temperatury do -30°C w najbliższych dniach. W efekcie produkcja i eksport gazu ulegają ograniczeniu - pisze "Rzeczpospolita".

Do tragicznego wypadku doszło w środę około godziny 2.15 czasu lokalnego. Autobus pasażerski jechał z Rawalpindi do Bahawalpuru. Lokalne media informują, że ponieważ autostrada była zamknięta z powodu mgły, kierowca zdecydował się na alternatywną trasę i pojechał drogą Talagang-Fatehjang.

Gdy autokar przejeżdżał obok wioski Dhoke Pathan, położonej rzeką Sowaan, kierowca stracił panowanie nad pojazdem na krętym odcinku drogi. W rezultacie autobus wpadł do wąwozu o głębokości 30 metrów. Pięciu pasażerów, w tym kierowca autobusu, zginęło na miejscu, a 24 innych odniosło obrażenia.

Akcja ratunkowa trwała ponad dwie godziny. Ranni trafili do szpitala w Talagang.

Pakistan: zły stan dróg wśród przyczyn katastrof

W Pakistanie regularnie dochodzi do katastrof na drogach. Wśród przyczyn są zły stan dróg i pojazdów. 31 grudnia w czołowym zderzeniu autobusu z furgonetką na drodze miedzy Jhang a Faisalabadem zginęło 17 osób, a kilkanaście zostało rannych.

Czytaj także: Czołowe zderzenie autobusu z ciężarówką. Jest wiele ofiar

Jedna osoba zginęła, a sześć zostało rannych w wyniku zderzenia koparki z szynobusem na niestrzeżonym przejeździe kolejowym w miejscowości Krępica w powiecie płońskim.

Najbliższy czas upłynie pod znakiem mroźnej, zimowej aury. Dzięki obecności wyżu niebo się rozpogodzi, ale termometry zaczną wskazywać coraz niższe wartości, lokalnie spadające do -20 stopni Celsjusza. Weronika Papiernik

Lockheed Martin podpisał z Departamentem Wojny Stanów Zjednoczonych siedmioletnią umowę ramową, zakładającą ponad trzykrotne zwiększenie rocznej zdolności produkcyjnej pocisków Patriot. Koncern podkreśla, że wzrost produkcji pozwoli sprostać potrzebom sił zbrojnych USA, sojuszników i krajów partnerskich, gdyż globalny popyt na systemy PAC-3 MSE stale rośnie.